Czwartego dnia konferencji 12th Symposium of Fresh Water Scientists (29.07.2021) miałem wystąpienie konferencyjne. Z uwagi na rekomendację organizatorów konferencji, aby przygotować wideo prezentacji w przypadku braku dostępu do stałego łącza z Internetem, zdecydowałem się wcześniej nagrać swoje wystąpienie. Podczas mojej sesji zostało więc odtworzenie wideo, na pytania natomiast odpowiedziałem już „na żywo”. Następnym razem, jak będę brał udział w konferencji online, będę starał się zawsze mieć stałe łącze internetowe, z uwagi na to, iż wolałbym zaprezentować się na żywo (ponadto nagranie należało przesłać dużo wcześniej, a w dniu konferencji byłem bardziej przygotowany niż wcześniej). Jednak dobrze, że taka opcja istniała, gdyż w ten sposób organizatorzy unikali sytuacji zrywania transmisji i tym podobnych problemów.
Wystąpienie konferencyjne dotyczyło „Wpływu użytkowania gruntu z bezpośredniego sąsiedztwa (strefa 100 metrów od linii brzegowej jeziora) na cechy fizyczno-chemiczne wody, osadów oraz strukturę roślinności w jeziorach lobeliowych”. Tytuł po angielsku był krótszy, z uwagi na wymagania podczas rejestracji na konferencję, jednak tu przedstawiam go w takiej formie w celu lepszego zobrazowania tematyki.
W skrócie, w realizowanym projekcie pobieraliśmy próby z 14 jezior lobeliowych (Ryc. 1) do analiz fizyczno-chemicznych, część parametrów mierzyliśmy bezpośrednio w terenie a część w laboratorium. Wodę badaliśmy zarówno tą wśród roślinności, jak i tą osadową (czasem nadosadową, bo z piasku przy brzegu to raczej osadowej nie dało się pobrać). Do tego pobierana była woda do analiz izotopowych oraz osady. W terenie zostało również określone procentowe pokrycie roślinności w miejscu pobierania prób. W zależności od tego, ile w obrębie jeziora występowało gatunków roślin uwzględnionych w projekcie, tyle stanowisk wyznaczyliśmy (od 4 do 8). Gatunki, które pobieraliśmy do badań, były charakterystyczne dla miękkowodnych jezior lobeliowych, tj. lobelia dortmanna (Lobelia dortmanna L.), brzeżyca jednokwiatowa (Littorella uniflora L.) poryblin jeziorny (Isoëtes lacustris L.), elisma wodna (Luronium natans (L.) Raf.), wywłócznik skrętoległy (Myriophyllum alterniflorum DC.) oraz gatunki towarzyszące takie jak: moczarka kanadyjska (Elodea canadensis Michx.), mech zdrojek (Fontinalis antipyretica L.), torfowiec ząbkowany (Sphagnum denticulatum Brid.), krynicznik giętki (Nitella flexilis (L.) C. Agardh 1824), krynicznik smukły (Nitella gracilis (J.E.Smith) C.Agardh 1824) oraz sporadycznie występująca ramienica delikatna (Chara virgata Kützing 1834.) oraz ramienica krucha (Chara globularis Thuiller 1799).
Wyniki naszych analizy jednoznacznie wykazały, iż charakter użytkowania gruntów w bezpośrednim sąsiedztwie linii brzegowej jezior lobeliowych wpływa na różnicowanie się wartości fizycznych i chemicznych wód. Zasadnicze różnice w wartościach szeregu parametrów fizyczno-chemicznych stwierdzono zarówno dla wód z bezpośredniego otoczenia roślinności, jak i dla wody osadowej (Ryc. 2).
Z analizy wynika, iż stanowiska zlokalizowane w jeziorach, które w swojej bezpośredniej zlewni posiadały duży udział terenów zurbanizowanych, charakteryzowały się najgorszymi parametrami wody. Odnotowano na tych stanowiskach najwyższe wartości biogenów, przewodności elektrolitycznej i jonów wapnia. Stanowiska z dominacją w bezpośrednim otoczeniu lasów iglastych oraz lasów mieszanych wyróżniały się pod względem niższych stężeń jonów wapnia oraz niższego pH, jak również niższej temperatury wody. Kolejna grupa stanowisk to te związane z większym udziałem terenów rolnych oraz lasów liściastych (Ryc. 2).
Podsumowując, nasze badania podkreślają znaczenie sposobu użytkowania gruntów z najbliższego sąsiedztwa jezior w kształtowaniu się warunków fizyczno-chemicznych wód tych jezior.
Podczas tego dnia konferencji, prezentowałem również wyniki badań związane z cechami funkcjonalnymi chronionego gatunku elisma wodna (Luronium natans L.). Badania dotyczyły cech funkcjonalnych dwóch rodzajów liści (podwodnych i nawodnych), które wytwarza ten gatunek. Zgodnie z przewidywaniami, te dwa typy liści różniły się od siebie. Głównie różnice zaobserwowaliśmy w suchej masie liścia, stosunku suchej masy do powierzchni liścia oraz w mierzonej okrągłości liścia, gdzie liście pływające były bardziej zaokrąglone niż wydłużone, ułożone w rozecie liście podwodne. Podczas sesji posterowej niestety nikt do mnie nie zajrzał, więc nie udało mi się nikomu „na żywo” zaprezentować posteru, jednak był (i nadal jest — bo okres dostępu do materiałów konferencyjnych ustalono na dwa miesiące) on dostępny dla zainteresowanych uczestników konferencji przed i po sesji posterowej.
Ryc. 3. Zdjęcie elismy wodnej (Luronium natans) – liście pływające na powierzchni wody – Jezioro Okoń Duży. Fot. E. Pronin
Ogólnie swój udział w konferencji oceniam za bardzo udany i zdecydowanie wszystkim polecam, tą odbywająca się cyklicznie, konferencję dotyczącą ekosystemów słodkowodnych.
Hydro Zgredek 